علت بار ندادن درخت گیلاس با وجود گل‌دهی فراوان چیست؟

یکی از اتفاقات ناامیدکننده برای باغداران این است که نهال گیلاس در بهار پر از گل می شود، اما چند هفته بعد خبری از میوه های قابل برداشت نیست. گاهی بیشتر گل ها می ریزند و گاهی میوه های کوچکی تشکیل می شوند، اما پیش از رسیدن از درخت جدا می شوند. این وضعیت همیشه به معنی ضعیف بودن درخت یا کمبود کود نیست؛ زیرا تشکیل میوه در گیلاس به مجموعه ای از عوامل مانند گرده افشانی، سازگاری ارقام، شرایط آب وهوایی زمان گلدهی و سلامت گل وابسته است.

گل دهی فراوان به تنهایی باردهی را تضمین نمی کند. برای اینکه گل به میوه تبدیل شود، گرده باید به کلاله برسد، جوانه زنی کند و پس از رشد لوله گرده، لقاح انجام شود. اگر هر کدام از این مراحل مختل شود، ممکن است درخت با وجود گل های فراوان محصول کمی تولید کند.

در این مقاله، مهم ترین دلایل بار ندادن درخت گیلاس و راهکارهای بررسی و برطرف کردن آنها را معرفی می کنیم.

۱. ناسازگاری گرده افشانی؛ یکی از مهم ترین دلایل بار ندادن گیلاس

یکی از دلایل رایج کم بار شدن گیلاس شیرین، ناسازگاری ژنتیکی میان رقم های گرده دهنده و گیرنده گرده است.

بسیاری از ارقام گیلاس شیرین خودناسازگار هستند؛ یعنی گرده همان رقم نمی تواند به شکل مؤثر آن را بارور کند. در چنین شرایطی، حتی اگر درخت هر سال گل فراوان تولید کند، بدون وجود رقم گرده افشان سازگار ممکن است محصول بسیار کمی داشته باشد.

برای حل این مشکل، باید پیش از احداث باغ یا هنگام اصلاح باغ موجود، سه موضوع بررسی شود:

• رقم گرده افشان از نظر ژنتیکی با رقم اصلی سازگار باشد.
• زمان گلدهی دو رقم با یکدیگر همپوشانی داشته باشد.
• حشرات گرده افشان بتوانند گرده را بین درختان جابه جا کنند.

برای مثال، گیلاس بینگ به گرده افشان سازگار نیاز دارد، در حالی که لاپینز و استلا از ارقام خودبارور شناخته می شوند. البته خودباروری به معنی بی نیازی کامل از فعالیت حشرات گرده افشان نیست؛ زنبورها همچنان در انتقال گرده و بهبود تشکیل میوه نقش دارند.

بنابراین اگر درخت گیلاس شما هر سال گل می دهد، اما محصول قابل توجهی ندارد، پیش از خرید کود یا تغییر برنامه تغذیه، سازگاری رقم گرده افشان را بررسی کنید.

بیشتر بخوانید: علت زرد شدن برگ درخت گیلاس؛ دلایل و روش درمان

درخت گیلاس پر از گل است اما میوه نمی دهد؟ علت اصلی را پیدا کنید

۲. سرمای دیررس بهاره؛ گل هست اما میوه تشکیل نمی شود

درخت گیلاس معمولاً در اوایل بهار گل می دهد و همین موضوع آن را در معرض سرمای دیررس قرار می دهد. ممکن است درخت پیش از وقوع سرما کاملاً سالم و پرگل باشد، اما کاهش ناگهانی دما به اندام های حساس گل آسیب بزند.

گاهی گل پس از سرما همچنان ظاهر طبیعی خود را حفظ می کند، اما بخش های زایشی آن آسیب دیده اند و دیگر توان تشکیل میوه ندارند.

برای تشخیص اولیه، چند گل را از بخش های مختلف درخت جدا کرده و از وسط برش دهید. در گل سالم، بخش مرکزی یا مادگی معمولاً رنگ سبز دارد؛ اما قهوه ای یا سیاه شدن آن می تواند نشانه آسیب سرمایی باشد. البته این بررسی به تنهایی تشخیص قطعی نیست و بهتر است چند گل از نقاط مختلف تاج بررسی شوند.

برای کاهش خطر خسارت سرمای بهاره:

• از کاشت درخت در گودی هایی که هوای سرد در آنها جمع می شود خودداری کنید.
• هنگام احداث باغ، سابقه سرمای بهاره منطقه را بررسی کنید.
• در صورت امکان، ارقام با زمان گلدهی متناسب با شرایط منطقه انتخاب شوند.
• پیش از وقوع سرما، روش های حفاظت از باغ را با توجه به امکانات و شرایط محلی برنامه ریزی کنید.

نکته مهم این است که هیچ رقم گیلاسی در برابر تمام شرایط سرما مصون نیست.

۳. فعالیت کم زنبورها در زمان گلدهی

حتی اگر رقم اصلی و گرده افشان از نظر ژنتیکی سازگار باشند، نبود فعالیت کافی حشرات می تواند باعث کاهش تشکیل میوه شود.

زنبورهای عسل و برخی حشرات دیگر گرده را از گل یک درخت به گل درخت دیگر منتقل می کنند. اگر در دوره گلدهی هوا سرد، بارانی یا بسیار بادی باشد، فعالیت آنها کاهش پیدا می کند.

در نتیجه ممکن است گل ها روی درخت باقی بمانند، اما گرده افشانی کافی انجام نشود.

برای بهبود شرایط گرده افشانی:

• از سمپاشی حشره کش ها در زمان گلدهی خودداری کنید، مگر در شرایط ضروری و با رعایت دقیق دستورالعمل محصول مجاز.
• از نابودی زیستگاه حشرات مفید در اطراف باغ جلوگیری کنید.
• در باغ های تجاری، در صورت نیاز و با مشورت کارشناس، از کلنی های زنبور عسل استفاده کنید.
• وجود رقم گرده افشان سازگار را پیش از توجه به تعداد زنبورها بررسی کنید.

به یاد داشته باشید که افزایش تعداد زنبورها نمی تواند ناسازگاری ژنتیکی دو رقم را برطرف کند.

۴. انتخاب رقم نامناسب برای اقلیم منطقه

گاهی مشکل از مدیریت باغ نیست، بلکه رقم گیلاس با شرایط آب وهوایی محل کاشت سازگاری کافی ندارد.

نیاز سرمایی، زمان گلدهی، حساسیت گل به سرما و تحمل گرمای تابستان در رقم های مختلف متفاوت است. اگر رقم زودگل در منطقه ای با سرمای دیررس بهاره کاشته شود، احتمال آسیب دیدن گل ها افزایش پیدا می کند.

از طرف دیگر، تأمین نشدن نیاز سرمایی مناسب در زمستان نیز می تواند باز شدن جوانه ها و گلدهی را نامنظم کند.

پیش از انتخاب نهال گیلاس باید موارد زیر بررسی شوند:

• نیاز سرمایی رقم
• زمان شروع و اوج گلدهی
• احتمال سرمای دیررس در منطقه
• طول فصل رشد و شرایط تابستان
• سازگاری رقم گرده افشان با رقم اصلی

برای مثال، اگر قصد کاشت گیلاس بینگ را دارید، نباید فقط به درشتی و ظاهر بازارپسند میوه توجه کنید؛ بلکه باید رقم گرده افشان سازگار و همزمان با گلدهی آن نیز در باغ وجود داشته باشد.

۵. کمبود عناصر غذایی و آبیاری نامناسب

تغذیه نامتعادل و تنش آبی نیز می توانند در کاهش تشکیل میوه یا ریزش میوه های تازه تشکیل شده نقش داشته باشند؛ اما نباید هر نوع ریزش گل و میوه را به کمبود کود نسبت داد.

نیتروژن برای رشد شاخه و برگ ضروری است، ولی مصرف بیش از اندازه آن می تواند رشد رویشی را افزایش دهد و تعادل رشد درخت را بر هم بزند.

بور و روی نیز در برخی فرایندهای رشد و تولیدمثل گیاه نقش دارند. با این حال، مصرف خودسرانه این عناصر راه حل مطمئنی برای بار ندادن گیلاس نیست. مقدار زیاد بعضی عناصر کم مصرف، به ویژه بور، می تواند به درخت آسیب برساند.

برای مدیریت تغذیه:

• آزمایش خاک و در صورت نیاز آزمایش برگ انجام دهید.
• کمبودهای تأیید شده را با روش و مقدار مناسب اصلاح کنید.
• از مصرف بی رویه کودهای نیتروژنه خودداری کنید.
• رطوبت خاک را در دوره گلدهی و رشد اولیه میوه تا حد امکان یکنواخت نگه دارید.
• از ماندابی شدن خاک و آسیب به ریشه جلوگیری کنید.

علت بار ندادن درخت گیلاس با وجود گلدهی فراوان چیست؟

۶. چرا میوه های کوچک گیلاس پس از تشکیل می ریزند؟

گاهی گرده افشانی و تشکیل اولیه میوه انجام می شود، اما میوه های کوچک پس از مدتی می ریزند. این اتفاق می تواند دلایل مختلفی داشته باشد.

برخی از گل ها و میوه های تازه تشکیل شده به طور طبیعی ریزش می کنند و درخت بخشی از محصول را متناسب با توان خود تنظیم می کند. اما ریزش شدید ممکن است با عوامل زیر ارتباط داشته باشد:

• گرده افشانی یا لقاح ناقص
• سرمای بهاره و آسیب به اندام های زایشی
• تنش خشکی یا آبیاری نامنظم
• کمبود مواد غذایی یا اختلال در جذب آنها
• ضعف ریشه یا زهکشی نامناسب خاک
• فشار بیش از حد محصول در کنار ضعف عمومی درخت

برای تشخیص علت، زمان ریزش اهمیت زیادی دارد. اگر گل ها بلافاصله پس از گلدهی می ریزند، باید گرده افشانی و آسیب سرمایی بررسی شود. اگر میوه های کوچک تشکیل می شوند و بعد می ریزند، وضعیت آبیاری، تغذیه، سلامت ریشه و کیفیت لقاح نیز اهمیت پیدا می کند.

جدول تشخیص علت بار ندادن درخت گیلاس

برای افزایش باردهی گیلاس چه کارهایی انجام دهیم؟

اگر درخت گیلاس شما گل فراوان دارد، اما محصول کمی تولید می کند، بهتر است به جای افزایش فوری کود، یک برنامه بررسی مرحله ای اجرا کنید.

اول، رقم درخت را شناسایی کنید. مشخص کنید گیلاس شما شیرین است یا آلبالو و رقم دقیق آن چیست. نیاز گرده افشانی این دو گروه یکسان نیست.

دوم، وضعیت گرده افشان را بررسی کنید. اگر رقم خودناسازگار است، باید رقم سازگار با زمان گلدهی همپوشان در نزدیکی آن وجود داشته باشد.

سوم، گل ها را از نظر آسیب سرما بررسی کنید. رنگ بخش مرکزی گل می تواند نشانه اولیه ای از سلامت یا آسیب آن باشد.

چهارم، فعالیت زنبورها را در دوره گلدهی زیر نظر بگیرید. سمپاشی نامناسب و شرایط جوی نامساعد می توانند گرده افشانی را محدود کنند.

پنجم، وضعیت خاک، آب و تغذیه را ارزیابی کنید. آزمایش خاک و برگ به شما کمک می کند از مصرف بی هدف کود جلوگیری کنید.

در نهایت، اگر باغ در چند سال متوالی گل فراوان اما محصول ناچیز داشته است، بهتر است وضعیت رقم، گرده افشان و سابقه دمای دوره گلدهی توسط کارشناس باغبانی بررسی شود.

انتخاب نهال مناسب؛ پیشگیری از مشکل باردهی از ابتدای احداث باغ

بخشی از مشکلات گرده افشانی را می توان پیش از احداث باغ و هنگام انتخاب نهال برطرف کرد. اگر باغدار فقط یک رقم خودناسازگار را در سطح وسیع بکارد و برای آن گرده افشان مناسبی در نظر نگیرد، ممکن است در سال های بعد با مشکل جدی تشکیل میوه روبه رو شود.

هنگام خرید نهال گیلاس، علاوه بر کیفیت و سلامت نهال، باید مشخصات رقم، زمان گلدهی، گروه سازگاری گرده افشانی و شرایط اقلیمی منطقه بررسی شود.

برای مقایسه گزینه های احداث باغ، می توانید مشخصات نهال های عرضه شده در نهالستان نوین گردو را نیز بررسی کنید و پیش از خرید، درباره رقم، اصالت نهال و نیاز آن به گرده افشان اطلاعات دقیق دریافت کنید.

جمع بندی

بار ندادن درخت گیلاس با وجود گلدهی فراوان، معمولاً یک علت واحد ندارد. ناسازگاری گرده افشانی، سرمای دیررس بهاره، فعالیت کم زنبورها، انتخاب رقم نامناسب برای اقلیم، تغذیه نامتعادل و تنش آبی از مهم ترین عواملی هستند که می توانند مانع تشکیل یا ماندگاری میوه شوند.

اگر درخت شما هر سال گل فراوان تولید می کند اما محصول کمی دارد، پیش از خرید کودهای مختلف، ابتدا رقم و وضعیت گرده افشانی را بررسی کنید. در بسیاری از باغ های گیلاس شیرین، انتخاب گرده افشان سازگار و همزمان با گلدهی، در کنار حفاظت از گل ها در برابر سرما و مدیریت صحیح آب و تغذیه، نقش مهمی در بهبود باردهی دارد.

برای داشتن باغ گیلاس پربار، فقط پرگل بودن درخت کافی نیست؛ گل باید سالم بماند، گرده افشانی و لقاح موفق انجام شود و میوه تشکیل شده تا زمان برداشت روی درخت حفظ شود.