هرس درخت زیتون؛ بهترین زمان، روش صحیح و تأثیر هرس بر باردهی

هرس درخت زیتون یکی از مهمترین عملیات مدیریتی در باغ نهال زیتون است که با هدف کنترل رشد، شکلدهی تاج، افزایش نورگیری، حذف شاخههای خشک و بیمار و کمک به تولید محصول باکیفیت انجام میشود. برخلاف تصور بعضی باغداران، هرس زیتون به معنی قطع تعداد زیادی از شاخهها نیست؛ بلکه باید با توجه به سن درخت، رقم، شرایط اقلیمی، میزان رشد و هدف باغ انجام شود.
هرس نامناسب میتواند باعث رشد بیش از حد شاخههای نرک، کاهش سطح باردهی یا ایجاد زخمهای متعدد روی درخت شود. در مقابل، هرس اصولی کمک میکند انرژی درخت بهتر مدیریت شود و نور و جریان هوا در بخشهای مختلف تاج افزایش پیدا کند.
اگر قصد احداث باغ را دارید، موضوع هرس حتی از زمان خرید نهال زیتون اهمیت پیدا میکند؛ زیرا فرم اولیه درخت و نحوه رشد آن در سالهای ابتدایی، روی مدیریت تاج در سالهای بعد اثر میگذارد.
هرس درخت زیتون چیست و چرا انجام میشود؟
هرس یعنی حذف هدفمند بخشی از شاخهها، سرشاخهها یا اندامهای نامناسب درخت با هدف اصلاح ساختار و مدیریت رشد.
درخت زیتون بهطور طبیعی میتواند تاج متراکم و شاخههای فراوان ایجاد کند. اگر این رشد بدون مدیریت ادامه پیدا کند، ممکن است قسمتهای داخلی تاج نور کافی دریافت نکنند و تهویه نیز کاهش پیدا کند.
مهمترین اهداف هرس درخت زیتون عبارتاند از:
- شکلدهی مناسب تاج درخت
- کنترل رشد رویشی
- حذف شاخههای خشک و آسیبدیده
- حذف شاخههای مزاحم
- افزایش نفوذ نور به داخل تاج
- بهبود گردش هوا
- آسانتر شدن برداشت محصول
- مدیریت ارتفاع درخت
- حفظ تعادل بین رشد رویشی و تولید میوه
- کمک به تولید محصول باکیفیتتر
البته هرس بهتنهایی نمیتواند باردهی یک باغ را تضمین کند. تغذیه، آبیاری، گردهافشانی، سلامت ریشه، رقم و شرایط اقلیمی نیز در عملکرد نهایی نقش دارند.
در نظر داشته باشید درخت زیتون برای رسیدن به بازدهی بالا نیازمند هرس به موقع و اصولی است در کنار این مورد کوددهی درخت زیتون بسیار اهمیت دارد که باردهی درخت افزایش یافته و کیفیت محصولات بیشتر می شود.

هرس اصولی درخت زیتون
بهترین زمان هرس درخت زیتون چه موقع است؟
یکی از پرتکرارترین سؤالها این است که هرس درخت زیتون چه زمانی انجام میشود؟
در بسیاری از مناطق، هرس اصلی زیتون پس از برداشت محصول و در دورهای انجام میشود که خطر سرمای شدید گذشته باشد و درخت هنوز وارد رشد فعال بهاره نشده باشد.
اما یک تاریخ ثابت برای همه باغها وجود ندارد.
زمان مناسب هرس به عواملی مانند:
- اقلیم منطقه
- زمان برداشت
- رقم زیتون
- سن درخت
- شدت سرمای زمستان
- وضعیت سلامت درخت
- میزان رشد سال گذشته
وابسته است. در مناطقی که احتمال یخبندان شدید وجود دارد، هرس سنگین در اواخر پاییز یا ابتدای زمستان میتواند ریسک آسیب سرما را افزایش دهد. به همین دلیل باید شرایط منطقه را در نظر گرفت.
در مناطق گرمتر که زمستان ملایمتری دارند، امکان برنامهریزی برای هرس در بازه متفاوتی وجود دارد.
اصل مهم این است که هرس اصلی را در زمان مناسب رشد درخت انجام دهید و از هرس سنگین درست قبل از سرمای شدید یا در شرایط نامناسب آبوهوایی خودداری کنید.
پیشنهاد می کنیم بخوانید: صفر تا صد احداث باغ زیتون
بهترین ماه برای هرس زیتون
نمیتوان یک ماه مشخص را برای تمام مناطق کشور بهترین زمان هرس زیتون دانست.
برای مثال زمان مناسب هرس در یک منطقه گرم جنوبی ممکن است با منطقهای سردتر در کشور تفاوت داشته باشد.
اگر درخت هنوز در معرض سرمای شدید قرار دارد، بهتر است هرس سنگین با احتیاط بیشتری انجام شود. همچنین اگر رشد بهاره آغاز شده باشد، نحوه هرس باید با توجه به وضعیت جوانهها و ساختار تاج تنظیم شود.
بنابراین به جای اینکه فقط به یک تاریخ تقویمی توجه کنید، مرحله رشد درخت و شرایط آبوهوایی منطقه را ملاک قرار دهید.
هرس درخت زیتون در زمستان
هرس زمستانه یکی از زمانهایی است که باغداران درباره آن سؤال زیادی دارند.
اگر زمستان منطقه ملایم باشد و خطر سرمای شدید وجود نداشته باشد، میتوان برنامه هرس را در دوره خواب درخت تنظیم کرد.
اما در مناطق سردسیر، هرس شدید پیش از یک موج سرمایی میتواند مناسب نباشد؛ زیرا محل برشها و بافتهای تازه در معرض شرایط نامساعد قرار میگیرند.
در چنین شرایطی بهتر است زمان هرس با توجه به پایان سرمای شدید و نزدیک شدن به شروع فصل رشد انتخاب شود.
هرس درخت زیتون در تابستان
هرس تابستانه معمولاً با هرس اصلی متفاوت است و بیشتر برای کنترل برخی رشدهای نامناسب انجام میشود.
در طول فصل رشد ممکن است شاخههایی ایجاد شوند که:
- به سمت داخل تاج رشد میکنند.
- از پایین تنه یا پایه خارج میشوند.
- مزاحم شاخههای اصلی هستند.
- رشد بسیار عمودی دارند.
- باعث تراکم بیش از حد تاج شدهاند.
حذف برخی از این رشدها میتواند به مدیریت درخت کمک کند.
با این حال، هرس سنگین در گرمای شدید تابستان میتواند به درخت تنش وارد کند و بنابراین باید با احتیاط انجام شود.
هرس نهال زیتون
هرس نهال زیتون با هرس درخت بالغ تفاوت دارد.
در سالهای ابتدایی، هدف اصلی معمولاً ایجاد ساختار مناسب برای آینده درخت است. اگر نهال بدون برنامه رشد کند، ممکن است بعداً اصلاح فرم آن دشوارتر شود.
در هرس نهال باید به مواردی مانند:
- ارتفاع تنه
- انتخاب شاخههای اصلی
- فاصله شاخهها از یکدیگر
- زاویه اتصال شاخهها
- تعادل تاج
توجه شود.هرس شدید نهال جوان نیز همیشه توصیه نمیشود؛ زیرا نهال برای استقرار به سطح برگ و رشد سالم نیاز دارد.
هرس فرمدهی درخت زیتون
هدف هرس فرمدهی این است که درخت از همان سالهای ابتدایی، ساختاری مناسب برای رشد و تولید محصول پیدا کند.
فرم نهایی میتواند با توجه به رقم، سیستم باغ، شرایط منطقه و روش برداشت متفاوت باشد.
در هرس فرمدهی باید تلاش شود شاخههای اصلی به شکلی انتخاب شوند که:
- فضای کافی برای رشد داشته باشند.
- تاج بیش از حد متراکم نشود.
- نور بتواند به بخشهای مختلف نفوذ کند.
- ساختار درخت در برابر وزن شاخه و محصول پایدار باشد.
- برداشت محصول در آینده دشوار نشود.
هرس درخت زیتون بالغ
وقتی درخت وارد مرحله بلوغ شده است، هدف هرس بیشتر به سمت حفظ تعادل تاج و مدیریت باردهی میرود.
در این مرحله نباید هر سال تعداد زیادی شاخه را بدون برنامه حذف کرد.
درخت بالغ ممکن است به هرس اصلاحی نیاز داشته باشد؛ بهخصوص اگر تاج بسیار متراکم شده باشد یا شاخههای خشک، بیمار، شکسته و مزاحم وجود داشته باشند.
هرس درخت بالغ باید به گونهای انجام شود که بین حذف بخشهای غیرضروری و حفظ سطح باردهی تعادل برقرار بماند.
هرس باردهی درخت زیتون
یکی از مهمترین اهداف هرس برای باغداران تجاری، کمک به افزایش باردهی زیتون است.
زیتون روی رشدهای مناسب خود محصول تولید میکند و اگر هرس بیش از حد انجام شود، ممکن است بخش زیادی از شاخههای مولد حذف شوند.
از طرف دیگر، اگر تاج بیش از حد متراکم باشد، نورگیری و تهویه کاهش پیدا میکند.
بنابراین هرس باردهی باید با هدف ایجاد تعادل انجام شود، نه اینکه صرفاً تعداد شاخهها کاهش پیدا کند.
آیا هرس باعث افزایش باردهی زیتون میشود؟
هرس اصولی میتواند شرایط تاج را برای تولید بهتر فراهم کند، اما نمیتوان گفت هرچه بیشتر هرس کنیم، محصول بیشتری خواهیم داشت.
اگر هرس بیش از حد شدید باشد، درخت ممکن است به جای تمرکز بر تولید میوه، رشد رویشی زیادی ایجاد کند.
همچنین اگر شاخههای بارده بیش از اندازه حذف شوند، ظرفیت تولید محصول کاهش پیدا میکند.
بنابراین هدف اصلی، هرس متعادل است.
کدام شاخههای درخت زیتون را هرس کنیم؟
بهطور کلی شاخههایی که مشکل ساختاری یا بهداشتی دارند، بیشتر در اولویت بررسی قرار میگیرند.
مانند:
شاخههای خشک:
شاخههای کاملاً خشک دیگر نقشی در تولید ندارند و میتوانند حذف شوند.
شاخههای شکسته:
شاخههای آسیبدیده باید برای جلوگیری از ایجاد مشکلات بیشتر بررسی شوند.
شاخههای بیمار:
در صورت وجود بیماری، بخشهای آلوده ممکن است نیاز به حذف داشته باشند.
شاخههای متقاطع:
شاخههایی که روی یکدیگر قرار گرفتهاند، میتوانند موجب تراکم و اصطکاک شوند.
شاخههای رو به داخل تاج:
در صورت ایجاد تراکم، حذف برخی از آنها میتواند نورگیری را بهتر کند.
پاجوشها:
رشدهای ناخواسته در پایین تنه یا پایه باید مدیریت شوند.
نرکهای بسیار قوی و عمودی:
این شاخهها بسته به محل قرارگیری و نقش آنها در ساختار تاج ممکن است نیاز به حذف یا کوتاهکردن داشته باشند.
هرس شاخههای خشک درخت زیتون
وجود شاخه خشک همیشه یک موضوع ساده نیست.
اگر فقط یک شاخه بر اثر آسیب مکانیکی یا شرایط محیطی خشک شده باشد، ممکن است حذف آن کافی باشد.
اما اگر خشکیدگی از چند شاخه شروع شده و به سمت بخشهای دیگر درخت پیش میرود، باید علت بررسی شود.
مشکلات ریشه، بیماریهای چوب، آفات، کمآبی، شوری و آسیبهای سرمایی میتوانند در خشکیدگی نقش داشته باشند.
بنابراین هرس شاخه خشک درمان علت خشکیدگی نیست؛ فقط بخش آسیبدیده را حذف میکند. علت اصلی باید جداگانه شناسایی شود.
هرس شاخههای بیمار زیتون
اگر شاخهای به بیماری مشکوک است، نباید ابزار هرس را بدون توجه به مسائل بهداشتی از یک درخت به درخت دیگر منتقل کرد.
ابزار مناسب باید تمیز و در صورت نیاز ضدعفونی شود.
همچنین شاخههای آلوده نباید به شکلی در باغ رها شوند که عامل بیماری دوباره به درختان سالم منتقل شود.
در مواردی که بیماری جدی است، تشخیص دقیق عامل بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هر خشکیدگی یا لکهای به معنی یک بیماری مشخص نیست.
هرس درخت زیتون از بالا
اگر تاج درخت بیش از حد بلند شده باشد، ممکن است باغدار به فکر هرس درخت زیتون از بالا بیفتد.
کاهش ارتفاع درخت میتواند در بعضی شرایط لازم باشد، اما قطع شدید قسمت بالایی تاج بدون برنامه میتواند باعث تحریک رشد شاخههای عمودی و نرکهای متعدد شود.
بنابراین کاهش ارتفاع باید مرحلهای و هدفمند باشد.
اگر هدف کاهش ارتفاع درخت برای آسانتر شدن برداشت است، بهتر است ساختار تاج بهصورت اصولی اصلاح شود و از قطع ناگهانی حجم زیادی از تاج خودداری شود.
هرس شدید درخت زیتون چه مشکلی ایجاد میکند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار تصور کند با هرس شدید، درخت جوانتر و پربارتر میشود.
هرس شدید میتواند باعث:
- رشد زیاد شاخههای نرک
- کاهش سطح برگ
- ایجاد زخمهای بزرگ
- افزایش تنش درخت
- کاهش موقت تولید
- بههم خوردن تعادل تاج
شود.بنابراین اگر درخت برای چند سال هرس نشده است، بهتر است اصلاح تاج با برنامه انجام شود و نه با حذف ناگهانی بخش بزرگی از درخت.
هرس زیتون برای کاهش ارتفاع
کاهش ارتفاع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که درخت بیش از حد بلند شده باشد و برداشت محصول دشوار شود.
در این شرایط باید ابتدا شاخههای اصلی و ساختار تاج بررسی شوند.
بهتر است شاخهای انتخاب شود که بتواند ادامه مناسب برای ساختار تاج ایجاد کند، نه اینکه صرفاً بالاترین نقطه درخت قطع شود.
هدف این است که بعد از کاهش ارتفاع، درخت دوباره تاجی متعادل و قابل مدیریت ایجاد کند.
ابزار مناسب برای هرس درخت زیتون
انتخاب ابزار به ضخامت شاخه بستگی دارد.
ابزارهای متداول شامل:
- قیچی باغبانی
- قیچی دستهبلند
- اره باغبانی
- ارههای مخصوص شاخههای ضخیم
- ابزارهای هرس موتوری برای باغهای بزرگ
هستند.
ابزار باید تیز باشد تا برش تمیز ایجاد کند. ابزار کند معمولاً باعث لهشدن بافت و ایجاد زخم نامناسب میشود.
برای شاخههای ضخیم نیز نباید با ابزار نامناسب تلاش کرد؛ زیرا احتمال آسیب به پوست و بافت اطراف افزایش پیدا میکند.
برش شاخه زیتون چگونه انجام شود؟
برش باید تا حد امکان تمیز و کنترلشده باشد.
در شاخههای بزرگ، نحوه برش اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا وزن شاخه میتواند باعث شکافتن پوست و ایجاد زخم بزرگ شود.
همچنین نباید بدون دلیل شاخه را خیلی نزدیک به تنه یا محل اتصال قطع کرد.
هدف این است که برش بهگونهای انجام شود که روند طبیعی ترمیم بافت تسهیل شود.
آیا محل هرس زیتون باید با چسب پوشانده شود؟
استفاده از مواد پوشاننده زخم باید بر اساس شرایط، نوع برش و وضعیت بیماری تصمیمگیری شود و نمیتوان گفت هر زخم هرس الزاماً نیاز به پوشاندن دارد.
مهمتر از همه، برش صحیح، ابزار سالم و رعایت بهداشت هرس است.
اگر درخت به بیماریهای چوبی یا سرشاخهای مشکوک است، موضوع باید با دقت بیشتری بررسی شود.
هرس درخت زیتون در مناطق سردسیر
در مناطق سردتر، زمان هرس اهمیت بیشتری دارد.
هرس سنگین پیش از سرمای شدید میتواند ریسک آسیب به بافتهای تازه را افزایش دهد.
همچنین باید توجه کرد که نهال یا درخت زیتون در منطقهای قرار دارد که تحمل سرمایی آن با شرایط محیطی سازگار است.
برای باغهایی که در مناطق سرد احداث میشوند، انتخاب رقم مناسب از همان ابتدا اهمیت دارد.
هرس زیتون در مناطق گرم
در مناطق گرم، مدیریت تنش گرمایی اهمیت بیشتری دارد.
هرس سنگین در زمان گرمای شدید میتواند سطح زیادی از بافت درخت را در معرض شرایط نامساعد قرار دهد.
به همین دلیل برنامه هرس باید با فصل، دمای منطقه و وضعیت رشد درخت هماهنگ شود.
رابطه هرس با آبیاری و تغذیه زیتون
هرس بهتنهایی عملیات مستقلی از مدیریت باغ نیست.
وقتی حجم تاج کاهش پیدا میکند، نیازهای درخت نیز تحت تأثیر قرار میگیرد. از طرف دیگر، درختی که با کمبود آب یا تغذیه نامناسب مواجه است، ممکن است واکنش متفاوتی به هرس نشان دهد.
به همین دلیل بهتر است قبل از هرس شدید، وضعیت کلی درخت بررسی شود.
اگر درخت ضعیف، بیمار یا دچار تنش شدید است، ابتدا باید علت مشکل مشخص شود.
اشتباهات رایج در هرس درخت زیتون
هرس بیش از حد
قطع تعداد زیادی شاخه در یک نوبت میتواند تعادل درخت را برهم بزند.
هرس در زمان نامناسب
هرس پیش از سرمای شدید یا در اوج گرمای نامناسب میتواند ریسک آسیب را افزایش دهد.
حذف شاخههای بارده بدون تشخیص
هر شاخهای که در ظاهر اضافه به نظر میرسد الزاماً غیرمولد نیست.
استفاده از ابزار کند
برش نامناسب میتواند آسیب بافتی ایجاد کند.
نادیده گرفتن بیماری
اگر علت خشکیدگی یا ضعف درخت بیماری باشد، صرفاً بریدن شاخهها مشکل اصلی را حل نمیکند.
یکسان هرس کردن تمام درختان
درخت جوان، درخت بالغ، درخت ضعیف و درخت بسیار متراکم نیاز یکسانی ندارند.
بعد از هرس درخت زیتون چه مراقبتهایی لازم است؟
بعد از هرس، وضعیت درخت را زیر نظر داشته باشید.
بسته به شرایط باغ، باید مواردی مانند:
- آبیاری
- تغذیه
- وضعیت محلهای برش
- ظهور علائم بیماری
- رشد شاخههای جدید
بررسی شوند. همچنین بقایای آلوده هرس نباید بدون توجه در باغ باقی بمانند.
آیا هرس برای همه ارقام زیتون یکسان است؟
خیر.
رقمهای مختلف میتوانند از نظر قدرت رشد، شکل تاج، عادت باردهی و واکنش به هرس متفاوت باشند.
به همین دلیل برنامه هرس باید متناسب با رقم و هدف تولید تنظیم شود.
برای مثال درختی که برای تولید روغن مدیریت میشود ممکن است از نظر فرم و تراکم تاج با باغی که هدف آن تولید زیتون سفرهای است، مدیریت متفاوتی داشته باشد.
نقش هرس در برداشت زیتون
یکی از مزایای مهم هرس اصولی، کمک به مدیریت بهتر برداشت است.
درختی که بیش از حد بلند و متراکم باشد، برداشت آن دشوارتر میشود. تاج مناسب باعث میشود دسترسی به شاخههای بارده آسانتر شود و عملیات برداشت با مدیریت بیشتری انجام گیرد.
بنابراین هرس را نباید فقط یک عملیات برای «زیباتر کردن درخت» دانست؛ بلکه بخشی از برنامه اقتصادی باغ است.
آیا نهال زیتون باید از همان ابتدا هرس شود؟
بله، اما هرس نهال با هرس درخت بالغ تفاوت دارد.
در نهال جوان، هدف اصلی شکلدهی و ایجاد اسکلت مناسب است. نباید با حذف شدید شاخهها، سطح برگ و توان رشد نهال را بیش از حد کاهش داد.
اگر قصد احداث باغ دارید، بهتر است از ابتدا نهالی انتخاب شود که ساختار مناسب و ریشه سالم داشته باشد.
در این مرحله، خرید نهال زیتون از یک نهالستان معتبر میتواند روی کیفیت استقرار اولیه باغ اثرگذار باشد. برای مثال، نهالستان نوین گردو در زمان انتخاب نهال زیتون میتواند اطلاعات مربوط به رقم، شرایط رشد و انتخاب نهال متناسب با منطقه را در اختیار باغدار قرار دهد.
هرس درخت زیتون برای باغداران تازهکار
اگر تجربه زیادی در هرس ندارید، بهتر است قبل از شروع کار، ساختار درخت را بررسی کنید.
ابتدا شاخههای کاملاً خشک، شکسته و مشخصاً مزاحم را شناسایی کنید. سپس به سراغ اصلاح تراکم تاج بروید.
از قطع تعداد زیادی شاخه در یک مرحله خودداری کنید، بهخصوص اگر نمیدانید کدام شاخهها در آینده نقش باردهی خواهند داشت.
یک هرس خوب همیشه به معنی «شاخه کمتر» نیست؛ بلکه به معنی ساختار بهتر و رشد متعادلتر است.
سوالات متداول درباره هرس درخت زیتون
بهترین زمان هرس درخت زیتون چه زمانی است؟
در بسیاری از مناطق، هرس اصلی در دوره پس از برداشت و پیش از شروع رشد فعال انجام میشود، اما زمان دقیق باید با توجه به اقلیم و خطر سرمای منطقه تعیین شود.
آیا میتوان زیتون را در تابستان هرس کرد؟
هرس محدود برای کنترل برخی رشدهای نامناسب امکانپذیر است، اما هرس سنگین در گرمای شدید توصیه مناسبی نیست و باید با توجه به شرایط درخت انجام شود.
آیا هرس باعث افزایش باردهی زیتون میشود؟
هرس اصولی میتواند به مدیریت تاج، نورگیری و تعادل رشد کمک کند، اما افزایش باردهی به عوامل دیگری مانند تغذیه، آبیاری، گردهافشانی و سلامت درخت نیز وابسته است.
آیا شاخههای خشک زیتون را باید قطع کرد؟
معمولاً شاخههای کاملاً خشک باید حذف شوند، اما اگر خشکیدگی گسترده است، باید علت آن نیز بررسی شود.
هرس شدید زیتون خوب است؟
خیر، هرس شدید میتواند رشد رویشی زیاد، نرکزایی و کاهش موقت باردهی ایجاد کند. بهتر است هرس با هدف مشخص و بهصورت متعادل انجام شود.
هرس نهال زیتون با درخت بالغ فرق دارد؟
بله. در نهال جوان، هدف اصلی فرمدهی و ایجاد اسکلت مناسب است، در حالی که درخت بالغ بیشتر به هرس نگهداری، اصلاح تاج و مدیریت باردهی نیاز دارد.
آیا هرس زیتون روی کیفیت میوه اثر دارد؟
بهصورت غیرمستقیم میتواند مؤثر باشد؛ زیرا مدیریت مناسب تاج میتواند شرایط نورگیری و تهویه را بهبود دهد. با این حال کیفیت میوه به عوامل بسیار بیشتری وابسته است.
جمعبندی هرس درخت زیتون
هرس درخت زیتون زمانی نتیجه مطلوبی دارد که با هدف مشخص و بر اساس سن درخت، رقم، شرایط اقلیمی و وضعیت تاج انجام شود. هرس خوب قرار نیست درخت را خالی از شاخه کند؛ هدف آن ایجاد تعادل میان رشد رویشی، نورگیری، تهویه و تولید محصول است.
برای درخت جوان، تمرکز بیشتر روی فرمدهی است. در درخت بالغ، حذف شاخههای خشک، بیمار، متقاطع و مزاحم و کنترل تراکم تاج اهمیت پیدا میکند. همچنین زمان هرس باید با شرایط آبوهوایی منطقه هماهنگ باشد و از هرس سنگین پیش از سرمای شدید یا در اوج گرمای نامناسب خودداری شود.
اگر هنوز در مرحله احداث باغ هستید، انتخاب نهال سالم و متناسب با اقلیم را از همان ابتدا جدی بگیرید. نهالستان نوین گردو میتواند در انتخاب نهال زیتون و بررسی ویژگیهای رقم و شرایط مناسب کاشت، یکی از گزینههایی باشد که پیش از خرید اطلاعات لازم را از آن دریافت کنید.
در نهایت، هرس موفق از شناخت درخت شروع میشود؛ نه از تعداد شاخههایی که قرار است با اره و قیچی قطع شوند.