خطر سرمازدگی در راه است؛ اقدامات فوری که باید در باغ انجام دهید!
اگر هوا ناگهان سرد شود، نهال‌های جوان و شاخه‌های تازه رشدکرده معمولاً اولین بخش‌هایی هستند که آسیب می‌بینند. سرمازدگی می‌تواند جوانه‌ها، گل‌ها، سرشاخه‌های سبز و حتی بافت تنه را تحت تأثیر قرار دهد و اگر باغدار قبل از رسیدن سرمای شدید آماده نباشد، بخشی از زحمت یک فصل از بین برود. به همین دلیل، وقتی احتمال افت دما وجود دارد، باید چند اقدام ساده اما مهم را از همین حالا انجام داد؛ از بررسی آبیاری و وضعیت خاک گرفته تا محافظت از نهال‌های حساس و آماده کردن تجهیزات.
اول از همه نهال‌های جوان را بررسی کنید
ارقام حساس‌تر: نهال‌های جوان گردو، بادام، زردآلو، هلو، شلیل و گیلاس
نهال‌های جوان به دلیل سیستم ریشه‌ای کوچک‌تر و بافت‌های تازه‌تر، معمولاً به مراقبت بیشتری در برابر شرایط نامناسب نیاز دارند. مخصوصاً اگر نهال هنوز رشد سبز و سرشاخه‌های نرم داشته باشد، احتمال آسیب سرمایی بیشتر می‌شود.
امشب یا یک روز قبل از سرمای احتمالی، باغ را دور بزنید و ببینید کدام نهال‌ها رشد تازه، جوانه متورم یا برگ‌های حساس دارند. همین بخش‌ها باید در اولویت محافظت قرار بگیرند.
آبیاری را بی‌دلیل قطع نکنید
یکی از اشتباهات رایج این است که باغدار با شنیدن خبر سرما، آبیاری را کاملاً متوقف می‌کند. در حالی که نهال نباید قبل از سرما دچار تنش آبی باشد.
البته این به معنی خیس نگه داشتن دائمی خاک نیست. آبیاری باید متناسب با رطوبت خاک، سن درخت، نوع خاک و شرایط آب‌وهوایی انجام شود. نهال‌های جوان به دلیل ریشه محدودتر معمولاً به مدیریت دقیق‌تر آب نیاز دارند.
پس قبل از هر تصمیمی، رطوبت خاک را بررسی کنید و از آبیاری سنگین و بی‌دلیل هم خودداری کنید.
کوددهی عجولانه نکنید
وقتی احتمال سرما وجود دارد، افزایش بی‌دلیل رشد تازه می‌تواند تصمیم مناسبی نباشد. مخصوصاً مصرف بی‌برنامه کودهای نیتروژنه می‌تواند رشد رویشی را تحریک کند.
اگر نهال همین حالا سرشاخه‌های سبز و نرم دارد، بهتر است بدون بررسی نیاز واقعی درخت سراغ کوددهی نروید. تغذیه باید بر اساس وضعیت خاک، سن درخت و برنامه فصل رشد انجام شود، نه صرفاً برای اینکه درخت را قوی‌تر کنیم.
در واقع، قبل از سرما زمان مناسبی برای آزمون و خطای کودی نیست.
مراقبت از نهال‌های تازه کاشته شده در هوای سرد
نهال‌های کوچک را از سرمای مستقیم محافظت کنید
اگر چند نهال جوان و کم‌سن در باغ دارید، محافظت فیزیکی می‌تواند در بعضی شرایط مفید باشد. برای این کار می‌توان از پوشش‌های مخصوص محافظت در برابر سرما استفاده کرد؛ به‌خصوص برای نهال‌های کوچک یا گیاهانی که هنوز بخش زیادی از رشدشان جوان و حساس است.
پوشش نباید به شکلی باشد که به شاخه‌ها فشار وارد کند یا برای مدت طولانی بدون تهویه روی گیاه باقی بماند. هدف، کاهش تماس مستقیم با هوای بسیار سرد است، نه حبس کردن دائمی نهال زیر پوشش.
آبیاری بارانی؛ فقط اگر سیستم مناسب دارید
یکی از روش‌های شناخته‌شده محافظت از برخی باغ‌ها در برابر سرما، استفاده از آبیاری بارانی از بالای تاج درخت است. هنگام یخ‌زدن آب، گرما آزاد می‌شود و همین فرآیند می‌تواند از بافت گیاه در شرایط مشخص محافظت کند.
اما این روش یک نکته بسیار مهم دارد: نباید به‌صورت مقطعی و بدون تجهیزات مناسب اجرا شود. در سیستم‌های حرفه‌ای، آبیاری باید پیش از رسیدن دمای بحرانی شروع شود و تا عبور از شرایط خطر و ذوب یخ ادامه پیدا کند. قطع زودهنگام آب می‌تواند حتی نتیجه معکوس داشته باشد.
بنابراین اگر سیستم مناسب ندارید، صرفاً به خاطر شنیدن خبر سرما، آب‌پاشی پراکنده روی درختان را شروع نکنید.
نقاط سرد باغ را پیدا کنید
همه قسمت‌های یک باغ به یک اندازه سرد نمی‌شوند.
قسمت‌های گود، محل‌هایی که هوای سرد در آنها جمع می‌شود و نقاطی با جریان هوای نامناسب، می‌توانند آسیب بیشتری ببینند. به همین دلیل، اگر در سال‌های گذشته بخشی از باغ بیشتر دچار سرمازدگی شده، امسال نهال‌های حساس همان قسمت را جدی‌تر بررسی کنید.
انتخاب محل مناسب برای احداث باغ نیز از همان ابتدا اهمیت دارد و قرار گرفتن باغ در نقاط مستعد تجمع هوای سرد می‌تواند ریسک خسارت را افزایش دهد.
تنه نهال‌های جوان را فراموش نکنید
سرما فقط به برگ و جوانه آسیب نمی‌زند. در نهال‌های جوان، تنه نیز ممکن است در برابر تغییرات شدید دما آسیب‌پذیر باشد.
به‌خصوص در باغ‌هایی که نهال‌ها هنوز تنه باریک دارند، وضعیت تنه و محل اتصال شاخه‌ها را بررسی کنید. وجود ترک، زخم یا آسیب قبلی می‌تواند شرایط را حساس‌تر کند.
محافظت از تنه و جلوگیری از آسیب‌های محیطی، بخشی از مراقبت زمستانه و مدیریت نهال‌های جوان است.
اگر سرما آمد، سریع هرس نکنید
اگر بعد از یک شب سرد دیدید برگ‌ها یا سرشاخه‌ها سیاه، قهوه‌ای یا پژمرده شده‌اند، فوراً سراغ قیچی نروید.
بخشی از بافت آسیب‌دیده ممکن است در روزهای بعد وضعیت واقعی خود را نشان دهد و هنوز مشخص نباشد کدام قسمت زنده مانده است. بنابراین بهتر است بعد از مشخص شدن میزان واقعی خسارت، درباره هرس تصمیم بگیرید.
هرس عجولانه می‌تواند بخشی از بافت سالم باقی‌مانده را نیز حذف کند.
کدام درختان را بیشتر زیر نظر بگیریم؟
ارقام حساس‌تر: گردو، بادام، زردآلو، هلو، شلیل، گیلاس و انگور
در یک شب سرد، نمی‌توان برای همه درختان یک نسخه یکسان پیچید. مرحله رشد گیاه، وضعیت جوانه‌ها و شرایط محل روی میزان حساسیت اثر دارد. درختانی که زودتر از سایرین وارد رشد بهاره می‌شوند یا جوانه و گل باز دارند، معمولاً بیشتر در معرض آسیب سرمای ناگهانی قرار می‌گیرند.
گردو: رشدهای تازه و جوانه‌های بازشده گردو در برابر سرمای ناگهانی حساس هستند و ممکن است بعد از سرما سیاه یا خشک شوند.
بادام و زردآلو: این دو درخت معمولاً زودتر از بسیاری از درختان میوه وارد مرحله گل‌دهی می‌شوند؛ بنابراین اگر سرما هم‌زمان با گل یا رشد تازه برسد، احتمال خسارت بیشتر است.
هلو و شلیل: جوانه‌ها، گل‌ها و سرشاخه‌های تازه این درختان باید قبل از افت شدید دما بررسی شوند.
گیلاس: گل و رشدهای تازه گیلاس در برابر سرمای دیررس حساس هستند و خسارت می‌تواند روی تشکیل محصول اثر بگذارد.
انگور: جوانه‌های تازه و سرشاخه‌های سبز تاک، به‌خصوص بعد از شروع رشد، ممکن است در اثر سرمای ناگهانی آسیب ببینند.
اگر در باغ چند نوع درخت دارید، اول سراغ درختانی بروید که جوانه باز، گل یا رشد سبز تازه دارند. این قسمت‌ها را دقیق‌تر بررسی کنید و برای نهال‌های جوان‌تر که هنوز استقرار کاملی ندارند، محافظت بیشتری در نظر بگیرید.
نهالستان نوین گردو؛ انتخاب نهال مناسب از همان ابتدا
بخش مهمی از مدیریت ریسک سرما به زمان وقوع سرما محدود نمی‌شود. انتخاب نهال سالم و متناسب با اقلیم منطقه، از همان زمان احداث باغ اهمیت دارد.
نهالستان نوین گردو به‌عنوان مرکز تولید و عرضه نهال در کرج نیز می‌تواند یکی از گزینه‌های مورد بررسی باغداران برای تهیه نهال باشد. هنگام خرید، بهتر است علاوه بر سلامت ظاهری نهال، رقم، پایه، سازگاری با منطقه و شرایط محل کاشت نیز بررسی شود.
نهال مناسب به این معنی نیست که در برابر هر سرمایی مقاوم خواهد بود؛ اما انتخاب درست می‌تواند از همان ابتدا ریسک‌های باغ را بهتر مدیریت کند.
اگر فقط چند ساعت تا سرما مانده چه کار کنیم؟
اگر زمان کمی دارید، اولویت را این‌طور بچینید:
اول: نهال‌های جوان و حساس را شناسایی کنید.
دوم: رطوبت خاک را بررسی کنید و نگذارید نهال دچار تنش آبی باشد.
سوم: پوشش و تجهیزات محافظتی موردنیاز را آماده کنید.
چهارم: اگر سیستم آبیاری بارانی مخصوص سرما دارید، از قبل عملکرد آن را بررسی کنید.
پنجم: از کوددهی و هرس عجولانه خودداری کنید.
ششم: بعد از عبور موج سرما، میزان خسارت را بررسی کنید و برای هرس یا اقدامات ترمیمی عجله نداشته باشید.
جمع بندی
سرمازدگی همیشه قابل پیشگیری نیست، اما مقدار خسارت را می‌توان در بسیاری از باغ‌ها با آماده‌سازی درست کمتر کرد. شناسایی نهال‌های حساس، مدیریت صحیح آب، پرهیز از تحریک رشد تازه، محافظت از نهال‌های جوان و آماده بودن تجهیزات، کارهایی هستند که قبل از رسیدن سرمای شدید باید انجام شوند.
یک نکته مهم را هم فراموش نکنید: هر روش محافظت از سرما شرایط خاص خودش را دارد. برای مثال، آبیاری بارانی فقط زمانی می‌تواند به‌عنوان روش محافظت مورد استفاده قرار گیرد که سیستم مناسب و مدیریت پیوسته آن وجود داشته باشد.
پس اگر پیش‌بینی سرما دارید، به جای اینکه منتظر بمانید تا صبح روز بعد خسارت را ببینید، همین حالا یک دور کامل در باغ بزنید و نقاط حساس را مشخص کنید.
