نیاز سرمایی درخت پسته چقدر است؟
نیاز سرمایی نهال پسته یکی از مهمترین عوامل در تعیین زمان خروج درخت از خواب زمستانه، شروع رشد بهاره و یکنواختی گلدهی است. پسته برای اینکه جوانههای رویشی و زایشی آن پس از زمستان بهدرستی فعال شوند، باید در طول دوره خواب مقدار مشخصی سرما دریافت کند. این نیاز در همه ارقام یکسان نیست و به ژنتیک رقم، شرایط اقلیمی منطقه و حتی روش محاسبه ساعات سرمایی بستگی دارد.
در مطالعات انجامشده روی ارقام مختلف پسته، نیاز سرمایی حدود ۷۵۰ تا ۱۴۰۰ ساعت گزارش شده است. برای نمونه، در یک پژوهش، نیاز سرمایی رقم کلهقوچی حدود ۷۵۰ تا ۹۵۰ ساعت، ارقام اوحدی و احمدآقایی حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۵۰ ساعت و رقم اکبری حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت برآورد شد.
بنابراین اگر بخواهیم خیلی ساده پاسخ دهیم، نمیتوان گفت «درخت پسته دقیقاً به فلان مقدار سرما نیاز دارد». مقدار مورد نیاز باید بر اساس رقم مورد نظر و اقلیم منطقه تعیین شود.
منظور از نیاز سرمایی پسته چیست؟
درخت پسته در پاییز وارد مرحله خواب میشود. در این دوره فعالیت رشد جوانهها کاهش پیدا میکند و درخت برای عبور از خواب زمستانه به دریافت سرما نیاز دارد. این سرما در واقع بخشی از نیاز طبیعی درخت برای شروع منظم رشد در بهار است.
وقتی نیاز سرمایی به اندازه کافی تأمین شود، جوانهها معمولاً آمادگی بیشتری برای باز شدن پیدا میکنند. در مقابل، اگر سرمای دریافتی کمتر از نیاز رقم باشد، ممکن است بیدار شدن جوانهها با تأخیر یا بهصورت نامنظم اتفاق بیفتد.
نکته مهم این است که سرمای بیشتر همیشه به معنی نتیجه بهتر نیست؛ بلکه مهم، تأمین نیاز سرمایی مناسب همان رقم در شرایط واقعی منطقه است.
نیاز سرمایی ارقام مختلف پسته چقدر است؟
اختلاف بین ارقام یکی از مهمترین نکاتی است که هنگام انتخاب نهال باید مورد توجه قرار گیرد. مطالعات انجامشده نشان دادهاند که حتی ارقام تجاری شناختهشده نیز از نظر نیاز سرمایی تفاوت قابل توجهی دارند.
| رقم پسته | محدوده تقریبی نیاز سرمایی گزارششده |
|---|---|
| کلهقوچی | حدود ۷۵۰ تا ۹۵۰ ساعت |
| احمدآقایی | حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۵۰ ساعت |
| اوحدی | حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۵۰ ساعت |
| اکبری | حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت |
این اعداد باید بهعنوان مقادیر پژوهشی و تقریبی در نظر گرفته شوند، نه یک عدد قطعی برای تمام باغها. روش اندازهگیری نیاز سرمایی و شرایط اقلیمی میتواند نتیجه را تغییر دهد. در پژوهشهای دیگر نیز برای ارقام مختلف پسته مقادیر متفاوتی گزارش شده است.
اگر نیاز سرمایی پسته تأمین نشود چه اتفاقی میافتد؟
کمبود سرمای زمستانه میتواند روند طبیعی خروج درخت از خواب را مختل کند. یکی از نشانههای مهم، باز شدن نامنظم جوانهها است؛ یعنی بخشی از جوانهها زودتر و بخشی دیرتر فعال میشوند.
این موضوع در باغ تجاری اهمیت زیادی دارد، زیرا گلدهی نامنظم میتواند هماهنگی بین درختان نر و ماده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، گردهافشانی ممکن است به شکل مطلوب انجام نشود و درصد تشکیل میوه کاهش پیدا کند.
در شرایط کمبود سرما، ممکن است علائمی مانند موارد زیر مشاهده شود:
- تأخیر در شروع رشد بهاره
- باز شدن نامنظم جوانهها
- طولانی شدن دوره گلدهی
- کاهش یکنواختی گلدهی
- اختلال در هماهنگی گلدهی درختان نر و ماده
- کاهش احتمالی تشکیل میوه
- افت عملکرد در شرایط شدید کمبود سرما
پژوهشهای انجامشده روی پسته نیز نشان دادهاند که تأمین نیاز سرمایی کافی با گلدهی یکنواختتر ارتباط دارد و کمبود آن میتواند به کاهش عملکرد منجر شود.
آیا گرمای زمستان میتواند برای پسته مشکل ایجاد کند؟
بله. یکی از چالشهای مهم باغهای پسته در مناطق با زمستانهای گرم، کاهش تجمع سرمای مؤثر است. در واقع صرفاً اینکه تقویم وارد زمستان شده باشد به معنی دریافت سرمای کافی توسط درخت نیست.
دمای هوا در طول زمستان مرتباً تغییر میکند و در برخی شرایط، دورههای گرم میتوانند روند تجمع سرما را پیچیده کنند. به همین دلیل در مطالعات جدیدتر، علاوه بر مدل سنتی «ساعت سرمایی»، از مدلهایی مانند Chill Portions نیز برای برخی اقلیمها استفاده میشود. این تفاوت مدلها نشان میدهد که مقایسه مستقیم اعداد نیاز سرمایی بین مناطق مختلف همیشه ساده نیست.
نیاز سرمایی پسته در انتخاب نهال چه اهمیتی دارد؟
اگر قصد احداث باغ دارید، نیاز سرمایی باید یکی از معیارهای انتخاب رقم باشد. نمیتوان یک رقم پسته را فقط به دلیل عملکرد خوب آن در یک منطقه، بدون بررسی شرایط اقلیمی در منطقه دیگری نیز مناسب دانست.
برای مثال، رقمی که نیاز سرمایی بالاتری دارد ممکن است در منطقهای با زمستان مناسب عملکرد خوبی داشته باشد، اما در منطقهای که زمستان گرمتری دارد، احتمال تأمین نشدن نیاز سرمایی آن بیشتر خواهد بود.
به همین دلیل هنگام خرید نهال پسته بهتر است علاوه بر قیمت و ظاهر نهال، نام دقیق رقم، پایه، منطقه مناسب کشت و ویژگیهای اقلیمی آن را نیز بررسی کنید.
در نهالستان نوین گردو نیز انتخاب نهال باید با توجه به شرایط واقعی محل احداث باغ انجام شود؛ زیرا نهال مناسب، نهالی نیست که فقط از نظر ظاهری سالم باشد، بلکه باید از نظر رقم و ویژگیهای رشدی نیز با منطقه مقصد هماهنگ باشد.
آیا نیاز سرمایی درختان نر و ماده پسته یکسان است؟
خیر، الزاماً یکسان نیست. تفاوت ژنتیکی میتواند باعث شود درختان نر و ماده از نظر زمان گلدهی و نیاز سرمایی با یکدیگر تفاوت داشته باشند.
این مسئله در باغ پسته اهمیت زیادی دارد، زیرا گردهافشانی موفق به همپوشانی مناسب زمان گلدهی درخت نر و ماده وابسته است. تحقیقات روی ژنوتیپهای نر پسته نیز تفاوت قابل توجهی در نیاز سرمایی و زمان باز شدن جوانهها نشان داده است.
بنابراین انتخاب درخت نر نباید صرفاً بر اساس تعداد یا قیمت انجام شود؛ زمان گلدهی و سازگاری آن با رقم ماده نیز اهمیت دارد.
آیا برای مناطق سردسیر باید نهال پسته با نیاز سرمایی بالا انتخاب کرد؟
نه لزوماً. این یک تصور سادهشده است که «هرچه منطقه سردتر باشد، رقم با نیاز سرمایی بالاتر بهتر است».
انتخاب رقم باید بر اساس مجموعه شرایط اقلیمی انجام شود؛ یعنی میزان سرمای زمستان، زمان شروع گرما، طول فصل رشد، خطر یخبندان بهاره و ویژگیهای خود رقم در کنار هم بررسی شوند.
در مناطق سردتر، علاوه بر نیاز سرمایی، باید به خطر سرمای دیررس بهاره نیز توجه کرد. ممکن است یک منطقه سرمای کافی برای خروج درخت از خواب داشته باشد، اما پس از شروع رشد، سرمای ناگهانی بهاره به جوانهها و گلها آسیب بزند.
جمعبندی؛ نیاز سرمایی پسته چند ساعت است؟
بهطور کلی، مطالعات روی ارقام مختلف پسته محدودهای حدود ۷۵۰ تا ۱۴۰۰ ساعت سرمایی را گزارش کردهاند، اما این مقدار برای همه ارقام یکسان نیست. در یک مطالعه، کلهقوچی در محدوده پایینتر، احمدآقایی و اوحدی در محدوده میانی و اکبری در محدوده بالاتر نیاز سرمایی قرار گرفتند.
بنابراین برای انتخاب بهترین نهال پسته نباید فقط به یک عدد عمومی از ساعات سرمایی اکتفا کرد. مهمتر این است که نیاز سرمایی رقم انتخابی با سابقه دمایی منطقه هماهنگ باشد و زمان گلدهی درختان نر و ماده نیز با یکدیگر سازگاری داشته باشد.
اگر قصد خرید نهال پسته برای احداث باغ دارید، بهتر است پیش از خرید، شرایط اقلیمی زمین، ارتفاع، سابقه سرمای زمستان و یخبندان بهاره را بررسی کنید و سپس رقم مناسب را انتخاب کنید. این کار میتواند از انتخاب رقمی که با شرایط واقعی منطقه سازگاری کافی ندارد جلوگیری کند.
