خطر سرمازدگی باغات گردو و زیتون در راه است؛ اقدامات فوری که باید در باغ انجام دهید!
با نزدیک شدن موج هوای سرد، باغداران گردو و زیتون باید وضعیت باغ را جدی تر از همیشه زیر نظر بگیرند. سرمازدگی می تواند به جوانه ها، شاخه های تازه، برگ ها و حتی تنه درختان آسیب بزند؛ اما میزان خسارت به عواملی مانند حداقل دما، مدت ماندگاری سرما، رطوبت خاک، سن درخت و مرحله رشد بستگی دارد.
نکته مهم این است که راهکار محافظت از گردو و زیتون در همه شرایط یکسان نیست. درخت گردو در زمان خواب زمستانی با سرمای ناگهانی و در بهار با سرمای دیررس آسیب می بیند؛ در حالی که زیتون نیز بسته به رقم، سن درخت و میزان سازگاری با اقلیم، ممکن است در برابر یخبندان واکنش متفاوتی نشان دهد. بنابراین پیش از هر اقدامی باید نوع سرما و وضعیت درخت مشخص شود.
۱. پیش از هر چیز، دمای باغ را اندازه گیری کنید
به پیش بینی عمومی هواشناسی اکتفا نکنید. دمای باغ ممکن است با دمای اعلام شده برای شهر یا منطقه تفاوت داشته باشد. به ویژه در زمین های گود، پای دامنه ها و نقاطی که هوای سرد در آنها جمع می شود، احتمال افت دما بیشتر است.
برای پایش بهتر:
- یک دماسنج حداقل و حداکثر در ارتفاع نزدیک به تاج درخت نصب کنید.
- دمای بخش های مرتفع و گود باغ را جداگانه بررسی کنید.
- وضعیت باد، رطوبت هوا و احتمال صاف بودن آسمان را در شب های سرد زیر نظر بگیرید.
- اگر باغ بزرگ است، از حسگرهای دما و هشدار سرما استفاده کنید.
در شب های صاف و آرام، زمین گرمای خود را به سرعت از دست می دهد و احتمال وقوع سرمای تشعشعی افزایش پیدا می کند. در سرمای همراه با باد، شرایط متفاوت است و بعضی روش های محافظتی کارایی کمتری دارند.
۲. آبیاری قبل از سرما؛ مفید اما با برنامه
خاکی که رطوبت کافی دارد، در طول روز گرمای بیشتری ذخیره می کند و می تواند در شب بخشی از آن را آزاد کند. بنابراین اگر خاک باغ خشک است، آبیاری مدیریت شده پیش از وقوع سرما می تواند به کاهش شدت خسارت کمک کند.
البته این توصیه به معنی غرقاب کردن باغ نیست. آبیاری بیش از حد، به خصوص در خاک های سنگین و زمین هایی با زهکشی ضعیف، ممکن است به ریشه آسیب بزند.
در باغ گردو و زیتون:
- ابتدا رطوبت خاک را در محدوده فعالیت ریشه بررسی کنید.
- در صورت نیاز، پیش از شب سرد آبیاری متناسب با بافت خاک انجام دهید.
- از جمع شدن آب در اطراف تنه جلوگیری کنید.
- اگر خاک از قبل مرطوب است، آبیاری اضافی را بدون دلیل انجام ندهید.
۳. علف های هرز و پوشش کف باغ را مدیریت کنید
در شرایط مناسب برای سرمای تشعشعی، کوتاه نگه داشتن پوشش گیاهی و مدیریت علف های هرز می تواند به انتقال و آزاد شدن بهتر گرمای ذخیره شده در خاک کمک کند.
اگر علف های هرز بلند و متراکم هستند، بهتر است پیش از شب های سرد آنها را کوتاه کنید. همچنین در برخی شرایط، کنار گذاشتن پوشش های ضخیم و مرطوب از سطح خاک می تواند به تبادل گرما کمک کند.
با این حال، خاک را بی دلیل شخم عمیق نزنید؛ چون این کار ممکن است به ریشه های سطحی آسیب برساند و رطوبت خاک را کاهش دهد.
۴. برای نهال های جوان گردو و زیتون پوشش محافظ در نظر بگیرید
نهال های تازه کاشته شده، به دلیل حساسیت بیشتر و استقرار نیافتن کامل ریشه، معمولاً به مراقبت بیشتری نیاز دارند. اگر تعداد نهال ها کم است، می توان از پوشش های مخصوص محافظت در برابر سرما استفاده کرد.
برای این کار:
- از پارچه های مخصوص ضدسرما یا پوشش های تنفسی استفاده کنید.
- پوشش را طوری نصب کنید که تا نزدیکی سطح زمین را بپوشاند.
- از تماس مستقیم پوشش سنگین با شاخه های حساس جلوگیری کنید.
- در صورت استفاده از پوشش شبانه، پس از پایان خطر سرما آن را بردارید یا باز کنید.
پوشاندن درختان بزرگ با پلاستیک معمولی راهکار مناسبی نیست؛ پلاستیک عایق مطمئنی برای این کار نیست و ممکن است در تماس با اندام گیاه، شرایط نامناسبی ایجاد کند.
خطر سرمازدگی باغات گردو و زیتون در راه است
۵. مراقبت ویژه از گردو در برابر سرمای زمستان و بهاره
نهال گردو در زمان خواب زمستانی مقاومت بیشتری نسبت به دوره رشد فعال دارد؛ اما این مقاومت به معنی مصونیت کامل از یخبندان نیست. درختانی که به دلیل تغذیه نامتعادل، آبیاری نامناسب یا شرایط آب و هوایی دیرتر وارد خواب شده اند، ممکن است در برابر افت ناگهانی دما آسیب پذیرتر باشند.
در باغ گردو این نکات را رعایت کنید:
- از مصرف بی برنامه کودهای نیتروژنه در اواخر فصل رشد خودداری کنید؛ زیرا تحریک رشد تازه می تواند روند آماده شدن درخت برای خواب زمستانی را مختل کند.
- آبیاری را به شکلی مدیریت کنید که درخت نه دچار خشکی شدید شود و نه بیش از حد مرطوب بماند.
- از هرس سنگین در آستانه سرمای شدید پرهیز کنید.
- در نهال های جوان، از تنه و شاخه های اصلی در برابر نوسان شدید دما محافظت کنید.
اگر سرما در بهار و همزمان با باز شدن جوانه ها اتفاق بیفتد، برگ ها، گل ها و شاخه های تازه ممکن است آسیب ببینند. در چنین شرایطی زمان وقوع سرما و مرحله رشد درخت اهمیت زیادی دارد.
۶. باغ زیتون را چگونه از یخبندان محافظت کنیم؟
نهال زیتون در مقایسه با برخی درختان میوه به شرایط گرم و معتدل سازگارتر است، اما مقاومت آن به سرما به رقم، سن، وضعیت تغذیه، رطوبت خاک و مدت ماندگاری یخبندان بستگی دارد. نهال های جوان و درختانی که رشد تازه دارند، ممکن است آسیب بیشتری ببینند.
برای کاهش خطر خسارت:
- نهال های جوان را با پوشش مناسب محافظت کنید.
- از آبیاری سنگین و ایجاد ماندابی در اطراف ریشه خودداری کنید.
- از هرس غیرضروری پیش از موج سرما پرهیز کنید.
- درختان ضعیف یا دچار تنش آبی را پیش از فصل سرد شناسایی و مدیریت کنید.
- اگر باغ در منطقه مستعد یخبندان قرار دارد، از روش های محافظت فعال متناسب با وسعت باغ و امکانات موجود کمک بگیرید.
انتخاب رقم سازگار با اقلیم نیز در بلندمدت اهمیت زیادی دارد. هنگام خرید نهال زیتون، فقط به نام رقم توجه نکنید؛ سابقه عملکرد آن در منطقه، سن نهال و شرایط زمین را هم بررسی کنید.
بررسی آسیب سرمازدگی روی شاخه های درخت زیتون و گردو
۷. آیا روشن کردن آتش یا استفاده از آبپاش در باغ موثر است؟
بعضی باغداران برای مقابله با سرما از آتش، بخاری باغی یا آبپاش استفاده می کنند. این روش ها در شرایط مشخص می توانند بخشی از برنامه محافظت فعال باشند، اما اجرای نادرست آنها حتی ممکن است خسارت را بیشتر کند.
آبپاش ضدسرما: این روش با آزاد شدن گرما هنگام یخ زدن آب عمل می کند. اما باید آب به میزان کافی و به صورت یکنواخت روی اندام گیاه پاشیده شود و سیستم تا زمانی که یخ در حال ذوب شدن است فعال بماند. قطع زودهنگام آب یا پوشش نامناسب می تواند باعث سردتر شدن بافت گیاه و افزایش خسارت شود.
بخاری و وسایل گرمایشی: در باغ های تجاری و با طراحی اصولی ممکن است استفاده شوند، اما به تعداد، چیدمان، شرایط باد و ایمنی تجهیزات وابسته اند. روشن کردن آتش های پراکنده و بدون برنامه، جایگزین یک سامانه محافظت از سرما نیست و خطر آتش سوزی نیز دارد.
۸. بعد از سرمازدگی، عجولانه هرس نکنید
اگر پس از یخبندان برگ ها سیاه شدند یا سرشاخه ها خشک به نظر رسیدند، بلافاصله اقدام به هرس گسترده نکنید. ممکن است بخشی از بافت گیاه هنوز زنده باشد و در روزهای بعد امکان رشد مجدد وجود داشته باشد.
بهتر است:
- چند روز پس از پایدار شدن شرایط آب و هوایی، وضعیت جوانه ها و شاخه ها را بررسی کنید.
- از شکستن یا بریدن شاخه هایی که هنوز زنده بودن آنها مشخص نیست، خودداری کنید.
- هرس قسمت های آسیب دیده را تا مشخص شدن مرز بافت زنده و مرده به تعویق بیندازید.
- شاخه های شکسته و خطرناک را در صورت نیاز ایمن سازی کنید.
- از کوددهی سنگین برای جبران فوری خسارت پرهیز کنید.
نقش انتخاب نهال مناسب در کاهش خسارت سرما
پیشگیری از خسارت سرما فقط به اقدامات شب وقوع یخبندان محدود نمی شود. انتخاب رقم متناسب با اقلیم، توجه به زمان جوانه زنی، سن نهال، محل احداث باغ و وضعیت زهکشی خاک، از تصمیم های مهم پیش از کاشت هستند.
در زمان تهیه نهال گردو و زیتون از نهالستان نوین گردو نیز بهتر است درباره سازگاری رقم با منطقه، سن نهال و شرایط مناسب کاشت پرس وجو کنید. نهال مناسب زمانی نتیجه مطلوب تری می دهد که در زمین درست کاشته شود و مدیریت آبیاری و تغذیه آن نیز اصولی باشد.
جمع بندی
برای کاهش خسارت سرمازدگی باغات گردو و زیتون، ابتدا باید دمای واقعی باغ و مرحله رشد درختان را بررسی کنید. آبیاری اصولی پیش از سرما، کوتاه نگه داشتن پوشش گیاهی، محافظت از نهال های جوان، پرهیز از هرس و کوددهی نامناسب و استفاده صحیح از تجهیزات ضدسرما می توانند به کاهش خسارت کمک کنند.
هیچ روش واحدی برای تمام باغ ها وجود ندارد. نوع خاک، شدت و مدت سرما، سرعت باد، سن درخت و امکانات باغدار تعیین می کنند کدام اقدام مناسب تر است. آمادگی پیش از وقوع یخبندان، معمولاً بسیار موثرتر از تلاش برای جبران خسارت پس از آن خواهد بود.
