بررسی بازار صادرات میوه های خشک و خشکبار به کشورهای حوزه خلیج فارس و اوراسیا
بازار صادرات میوه‌های خشک و خشکبار ایران هنوز ظرفیت قابل توجهی دارد، اما دیگر نمی‌توان صرفاً با تولید محصول و پیدا کردن یک خریدار خارجی وارد این بازار شد. مقصد صادراتی، کیفیت محصول، بسته‌بندی، قیمت تمام‌شده، ثبات تأمین و حتی زمان ارسال می‌تواند روی سود نهایی اثر زیادی بگذارد. در بین بازارهای اطراف ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس و کشورهای اوراسیا به‌دلیل نزدیکی جغرافیایی و دسترسی مناسب‌تر، برای بخشی از صادرکنندگان جذاب هستند.
چرا کشورهای خلیج فارس اهمیت دارند؟
امارات متحده عربی یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری برای خشکبار و محصولات کشاورزی منطقه است. این کشور علاوه بر مصرف داخلی، نقش مهمی در تجارت و صادرات مجدد کالا به سایر بازارها دارد. محصولات ایرانی مانند پسته، خرما، کشمش و برخی دیگر از میوه‌های خشک در این بازار شناخته شده‌اند و نزدیکی ایران و امارات نیز می‌تواند از نظر حمل‌ونقل یک مزیت باشد.
البته بازار خلیج فارس فقط به امارات محدود نمی‌شود. کشورهای عمان، قطر، کویت، بحرین و عربستان نیز بازارهای قابل بررسی هستند. در آمار تجارت کشاورزی منطقه، میوه‌های تازه یا خشک و خشکبار از گروه‌های مهم کالاهای مورد معامله در کشورهای خلیج فارس محسوب می‌شوند.
در این بازارها، ظاهر محصول، تمیزی، یکنواختی، بسته‌بندی مناسب و امکان تأمین مستمر اهمیت زیادی دارد. برای صادرکننده‌ای که محصول فله‌ای با کیفیت متغیر عرضه می‌کند، رقابت با تأمین‌کنندگان منظم‌تر می‌تواند دشوار باشد.
بازار اوراسیا چه فرصتی ایجاد می‌کند؟
بازار کشورهای اوراسیا، به‌خصوص روسیه، قزاقستان و ارمنستان، برای محصولات خشک‌شده ایران نیز قابل توجه است. داده‌های تجارت ایران نشان می‌دهد کشمش ایرانی در سال‌های گذشته به کشورهایی مانند امارات، ترکیه، روسیه و قزاقستان صادر شده است. برای نمونه، در سال ۲۰۲۱ امارات بزرگ‌ترین مقصد صادرات کشمش ایران در میان این بازارها بود و روسیه و قزاقستان نیز سهم قابل توجهی داشتند.
داده‌های جدیدتر مربوط به محموله‌های صادراتی نیز نشان می‌دهد کشمش ایران همچنان به مقصدهایی مانند قزاقستان، ارمنستان و پاکستان ارسال می‌شود. بنابراین این منطقه را می‌توان یکی از مسیرهای قابل بررسی برای صادرکنندگان محصولات خشک دانست.
کدام محصولات شانس بیشتری دارند؟
در گروه خشکبار، پسته و کشمش از شناخته‌شده‌ترین محصولات صادراتی ایران هستند. خرما نیز به‌دلیل تولید گسترده در ایران و مصرف بالای آن در کشورهای منطقه، ظرفیت صادراتی قابل توجهی دارد. آمارهای تجارت جهانی نیز نشان می‌دهد کشورهای اطراف خلیج فارس در تجارت خرمای تازه و خشک نقش مهمی دارند.
در کنار این محصولات، میوه‌های خشک مانند انجیر، آلو، زردآلو و انواع مخلوط میوه خشک نیز می‌توانند در بازارهای تخصصی جای خود را پیدا کنند؛ البته این محصولات معمولاً بیشتر به کیفیت، بسته‌بندی و بازار هدف وابسته‌اند.
نکته مهم این است که صادرکننده نباید فقط بپرسد «کدام محصول بیشتر فروش دارد؟» بلکه باید ببیند کدام محصول را می‌تواند با کیفیت ثابت، قیمت رقابتی و حجم قابل اتکا تأمین کند.
تجارت پسته و کشمش ایران در بازارهای خارجی
تفاوت بازار خلیج فارس و اوراسیا
بازار خلیج فارس معمولاً برای محصولاتی که ظاهر مناسب، بسته‌بندی شکیل و قابلیت عرضه در فروشگاه‌های مدرن دارند، جذاب‌تر است. در مقابل، در بخشی از بازارهای اوراسیا، حجم، قیمت رقابتی و امکان حمل منظم می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
برای مثال، ممکن است یک بسته میوه خشک با ظاهر لوکس برای بازار خرده‌فروشی یک کشور عربی مناسب باشد، اما همان محصول در یک بازار عمده‌فروشی اوراسیایی با بسته‌بندی ساده‌تر و قیمت پایین‌تر عرضه شود.
بنابراین یک محصول واحد را نباید با یک روش به همه کشورها صادر کرد.
هزینه حمل و نقل را دست‌کم نگیرید
یکی از اشتباهات رایج در صادرات خشکبار این است که صادرکننده فقط قیمت فروش را محاسبه می‌کند. در حالی که هزینه بسته‌بندی، حمل داخلی، انبار، تشریفات صادراتی، حمل بین‌المللی، بیمه و کارمزدهای تجاری نیز باید در قیمت نهایی لحاظ شوند.
در سال‌های اخیر، تغییر هزینه‌های حمل‌ونقل حتی روی انتخاب نوع محصول صادراتی نیز اثر گذاشته است. برای نمونه، انجمن پسته ایران در گزارش‌های اخیر خود به افزایش هزینه حمل و تغییر سهم صادرات مغز پسته در مقایسه با پسته با پوست اشاره کرده است.
پس گاهی محصولی که ارزش بیشتری در هر کیلو دارد، به دلیل هزینه حمل و بسته‌بندی، انتخاب اقتصادی‌تری برای صادرات خواهد بود.
بسته بندی؛ فقط ظاهر کار نیست
برای صادرات، بسته‌بندی باید محصول را در برابر رطوبت، آلودگی، ضربه و افت کیفیت محافظت کند. اطلاعات محصول، وزن، تاریخ تولید و مشخصات مورد نیاز بازار مقصد نیز باید مطابق مقررات همان کشور درج شود.
در بازارهای خرده‌فروشی، بسته‌بندی مناسب حتی می‌تواند به محصول اجازه دهد از حالت کالای فله‌ای خارج شود و با ارزش افزوده بیشتری به فروش برسد.
فرصت اصلی برای تولیدکننده ایرانی
اگر باغدار یا تولیدکننده از ابتدا به بازار صادراتی فکر کند، تصمیم‌های مهمی مثل انتخاب رقم، زمان برداشت، روش خشک‌کردن و نحوه نگهداری را می‌تواند با هدف بازار نهایی هماهنگ کند.
به همین دلیل، انتخاب نهال مناسب نیز فقط موضوعی مربوط به تولید نیست. وقتی بازار هدف مشخص باشد، تولیدکننده می‌تواند بررسی کند چه محصولی، با چه کیفیتی و در چه زمانی بیشترین شانس فروش را دارد. در نهالستان نوین گردو نیز توجه به انتخاب رقم و کیفیت نهال می‌تواند برای باغدارانی که از ابتدا نگاه اقتصادی و بلندمدت به احداث باغ دارند، اهمیت داشته باشد.
جمع بندی
بازار کشورهای حوزه خلیج فارس و اوراسیا برای میوه‌های خشک و خشکبار ایران فرصت دارد، اما صادرات موفق فقط با داشتن محصول خوب اتفاق نمی‌افتد. شناخت مقصد، بررسی قیمت تمام‌شده، کیفیت ثابت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و پیدا کردن خریدار معتبر باید هم‌زمان پیش برود. امارات، روسیه، قزاقستان و برخی کشورهای منطقه در زنجیره تجارت محصولات خشک ایران سابقه حضور دارند، اما هر بازار نیازها و حساسیت‌های خودش را دارد. بنابراین اگر هدف صادرات است، بهتر است اول بازار هدف انتخاب شود و بعد تولید و بسته‌بندی بر اساس همان بازار برنامه‌ریزی شود.
